
Bipolar Bozukluğun Seyrini Öngörmek Mümkün mü? Klinik, Bilişsel, Biyolojik ve Dijital Belirleyiciler, Uzm. Dr. Ece Özlem Öztürk
Bipolar bozukluk; epizod sıklığı, rezidüel semptom yükü, bilişsel ve işlevsel sonuçlar ile tedavi yanıtı açısından belirgin heterojenite gösteren kronik bir duygudurum bozukluğudur. Bu heterojenite, tanısal sınıflandırmanın ötesine geçerek bireysel klinik trajektorinin ve olası kötü seyir riskinin öngörülmesini önemli bir hedef hâline getirmiştir. Mevcut kanıtlar; yüksek epizod ve hastaneye yatış yükü, erken başlangıç, uzun tedavisiz hastalık süresi, rezidüel depresif ve mikst belirtiler, hızlı döngülülük, komorbiditeler ve psikososyal işlev kaybı gibi klinik değişkenlerin olumsuz seyirle en tutarlı ilişkileri gösterdiğini düşündürmektedir.¹
Bipolar bozuklukta prognoz yalnızca relaps ve rekürrens üzerinden değerlendirilmemelidir. Ötimik dönemlerde devam edebilen dikkat, işlemleme hızı, sözel bellek ve yürütücü işlev bozuklukları özellikle uzun dönem işlevsellik açısından önem taşımaktadır. Benzer şekilde uyku ve sirkadiyen ritim bozuklukları, hem yaklaşan duygudurum epizodlarının potansiyel erken göstergeleri hem de müdahale edilebilir klinik hedefler olarak değerlendirilmektedir.
Tedavi yanıtının öngörülmesi de kişiselleştirilmiş psikiyatrinin temel bileşenlerinden biridir. Lityum yanıtına ilişkin çalışmalar, bazı klasik klinik seyir özelliklerinin daha iyi yanıtla ilişkili olabileceğini göstermesine rağmen, bireysel düzeyde güvenilir tedavi seçimini sağlayacak tek bir belirleyici henüz mevcut değildir.²
Son yıllarda inflamatuvar ve nörotrofik biyobelirteçler, nörogörüntüleme, aktigrafi, dijital fenotipleme ve makine öğrenmesi temelli modeller daha hassas risk katmanlaması amacıyla araştırılmaktadır. Bununla birlikte örneklem heterojenliği, overfitting, yetersiz dış doğrulama ve kalibrasyon sorunları nedeniyle bu yöntemlerin rutin klinik kullanımı henüz sınırlıdır.³ Büyük kayıt verilerine dayalı ve dış doğrulamalı yakın dönem modellerinde dahi relaps öngörüsünün orta düzeyde kalması, teknolojik yöntemlerin bugün için klinik değerlendirmeyi tamamlayıcı araçlar olarak görülmesi gerektiğini göstermektedir.⁴
Sonuç olarak bipolar bozukluğun seyri tamamen öngörülemez değildir. Günümüzde en güçlü ve uygulanabilir prognostik yaklaşım; ayrıntılı klinik öykü, epizod yükü, rezidüel belirtiler, komorbiditeler, uyku-sirkadiyen düzen, bilişsel performans ve işlevselliğin birlikte ve longitudinal olarak değerlendirilmesidir. Gelecekte klinik, bilişsel, biyolojik ve dijital verilerin entegrasyonu, daha dinamik ve bireyselleştirilmiş prognostik modellerin geliştirilmesine olanak sağlayabilir.
Kaynaklar
- Etain B, Bellivier F, Olié E, et al. Clinical predictors of recurrences in bipolar disorders type 1 and 2: A FACE-BD longitudinal study. J Psychiatr Res. 2021;134:129–137.
- Hui TP, Kandola A, Shen L, et al. A systematic review and meta-analysis of clinical predictors of lithium response in bipolar disorder. Acta Psychiatr Scand. 2019;140(2):94–115.
- Amanollahi M, Jameie M, Looha MA, et al. Machine learning applied to the prediction of relapse, hospitalization, and suicide in bipolar disorder using neuroimaging and clinical data: A systematic review. J Affect Disord. 2024;361:778–797.
- Lieslehto J, Tiihonen J, Lähteenvuo M, et al. Relapse risk prediction in patients with first-episode bipolar disorder: development, external validation, and pharmacotherapy associations of a machine learning model. Mol Psychiatry. 2025;30:5722–5730.
Özgeçmiş
Ece Özlem Öztürk, Manisa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi Psikiyatri Kliniğinde psikiyatri uzmanı olarak görev yapmaktadır. Tıp eğitimini ve psikiyatri uzmanlık eğitimini Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesinde tamamlamış olup, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Temel Sinirbilimler Anabilim Dalında doktora eğitimine devam etmektedir. Akademik çalışma alanları başta bipolar bozukluk, şizofreni ve afektif psikozlar olmak üzere nörokognisyon, nörogörüntüleme, uyku-sirkadiyen ritimler ve psikiyatrik bozuklukların nörobiyolojik belirleyicilerini kapsamaktadır. Türkiye Psikiyatri Derneği Duygudurum Çalışma Birimi Koordinatörü ve Kongre Düzenleme Kurulu Genel Sekreteri olarak görev yapmaktadır.


ERGENLERDE TÜTÜN KULLANIMINA MÜDAHALE: DEĞERLENDİRME, KISA MÜDAHALE VE TEDAVİ YAKLAŞIMLARI